Brein en stress6 minuten lezen

Waarom word ik zo snel boos op mijn kind?

Je hebt de boeken gelezen. Je weet precies hoe je had willen reageren. En toch stond je daar om kwart over acht te schreeuwen over een jas.

Bijna elke ouder die bij mij komt zegt in de eerste sessie iets in deze trant: “Ik weet wel wat ik zou moeten doen. Ik doe het alleen niet.”

Daar zit meestal een flinke dosis schaamte in verpakt. Alsof het een kwestie is van te weinig discipline. Maar dat is het niet.

Weten en doen zitten niet op dezelfde plek

Wat je weet over opvoeden — de tips, de inzichten, het boek dat je vorige maand las — slaat je brein op als kennis. Rustig, overzichtelijk, beschikbaar wanneer je erover nadenkt.

Maar op het moment dat het spannend wordt, neemt een ander systeem het over. Een systeem dat ouder is, sneller werkt, en niet geïnteresseerd is in wat je gisteren hebt gelezen. Het kiest voor snelheid en gewoonte, omdat dat je voorouders in leven hield.

Onder stress kiest je brein niet de beste reactie. Het kiest de snelste.

Daarom werkt nog een tip erbij niet. Je hebt geen gebrek aan kennis — je hebt op dat moment geen toegang tot je kennis.

De ruimte die krimpt

Tussen wat er gebeurt en hoe jij reageert zit altijd een korte ruimte. Daar zit je keuzevrijheid. Ben je rustig, dan is die ruimte er gewoon: je kind zegt iets vervelends, je merkt je irritatie op, en je kiest wat je doet.

Maar hoe voller je hoofd, hoe kleiner die ruimte wordt. Schuif hieronder eens aan een drukke dag:

Dat is precies wat er om kwart over acht gebeurt. Niet omdat je minder je best doet, maar omdat de ruimte waarin je kunt kiezen dan bijna verdwenen is.

Waarom uitgerekend je eigen kind

Er is nog iets. Bij je kind ben je niet op je hoede. Op je werk houd je je in, bij vrienden ook — daar staat een laagje beleefdheid tussen wat je voelt en wat je doet.

Thuis is dat laagje er niet. En je kind kent bovendien precies de knoppen die bij jou iets raken, omdat het je elke dag meemaakt. Dat maakt het niet minder vervelend, maar het verklaart wel waarom je juist thuis het snelst je geduld verliest.

Wat dan wel werkt

Als kennis niet helpt op het moment zelf, moet je eerder ingrijpen. Bij het moment waarop de ruimte nog bestaat — en dat moment is er, alleen merk je het meestal niet op.

Je lichaam geeft namelijk signalen af vóórdat je bewust merkt dat je overprikkeld raakt. Kaken die spannen, adem die versnelt, schouders die omhoog kruipen. Die signalen zijn er soms al minuten voordat je harder gaat praten.

Leer je die herkennen, dan krijg je het moment terug waarop ingrijpen nog kán.

De meeste ouders weten na twee of drie keer opmerken al wat hún eerste signaal is. En dat ene weten is bruikbaarder dan tien tips uit een boek, omdat het van jezelf komt en omdat het je iets vertelt op het moment dat het nog uitmaakt.

Dit artikel is bedoeld ter informatie en vervangt geen medisch of psychologisch advies. De beschrijvingen van stressreacties en aandacht zijn gebaseerd op algemeen aanvaarde inzichten uit de psychologie en op methodieken uit Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT), die onderzocht zijn op hun effect op stress, aandacht en emotieregulatie.